Ấn tượng Kon Plong (3)

Tác giả: Sống Thật Chậm

3. Văn hóa dân tộc ở  Măng Buk: 100% học sinh ở trường Măng Buk là người dân tộc Xê Đăng. Người Xê Đăng theo mẫu hệ, mọi việc trong nhà từ lớn đến nhỏ đều do người mẹ quyết định, theo các thầy cô kể lại thì người đàn ông trong gia đình muốn làm gì cũng phải xin phép vợ… Hihi, nghe thèm nhỉ, nhưng bạn mà là phụ nữ cũng chớ có vội mừng, kèm theo quyền quyết định là cả một núi nghĩa vụ chất lên vai người cai quản gia đình. Cũng lại theo lời kể của các thầy cô (vì chúng tôi ở lại có 2 ngày 1 đêm, nên không có dịp được chứng kiến): người phụ nữ là lao động chính trong gia đình, nếu có 1 gia đình người Xêđăng đi làm về, chắc chắn người vợ lưng gùi nặng, tay bế con dù có vất vả mấy cũng tự xoay xở lấy, người chồng đi người không, tay cầm mỗi cái rựa nhưng không bao giờ chịu bế con hay đeo gùi đỡ cho vợ. (Nghe đến đây thì khối bạn tặc lưỡi, thôi… phụ hệ cũng được, cho nó lành, nhỉ 🙂 ). Tuy nhiên những vai trò chủ chốt trong cộng đồng như già làng, trưởng thôn, thầy cúng… vẫn thuộc về nam giới.

Cái văn hóa độc đáo ấy nó thấm sâu vào nếp sống của cả các em bé cấp 1, cấp 2: buổi sáng sớm ở khu nội trú, chỉ thấy các học sinh nữ đi kiếm củi và lôi vác củi về, tuyệt nhiên không thấy một bóng con trai nào tham gia lấy củi cả.

Người Xêđăng sợ ma lắm, trời mưa hoặc trời tối là họ hầu như không ra khỏi nhà. Nếu làng có đám ma, lập tức những đứa trẻ bị giữ trong nhà cả tuần lễ, không cho ra đường chứ đừng nói tới chuyện đến trường. Sợ ma thế nhưng phong tục mai táng ở vùng này lại rất sơ sài, có lẽ cũng vì người dân nghèo quá. Thường người ta chỉ quấn người quá cố lại rồi chôn rất nông ở ven đường, hiếm hoi lắm mới có gia đình đủ điều kiện để xây mộ, còn thì chỉ là những nấm đất lùm lùm thấp tè chẳng mấy mà mất hút giữa nhấp nhô đất đá. Trên con đường từ trường Măng Buk 1 vào trường Măng Buk 2, chúng tôi chạy xe qua phải đến 3 khu nghĩa địa, nhưng nếu thầy Linh không chỉ và giải thích cho tôi, tôi chịu chết không sao phân biệt nổi đâu là mô đất, đâu là mồ mả. Đặc trưng nhất của những đoạn ấy là mùi thối khẳn vô cùng khó chịu. Nhưng đến lúc về đến trường, tôi hỏi Mẹ Còi và An có thấy mấy khu nghĩa địa không, hai người ấy mới tròn mắt lên và tỏ ra vỡ lẽ, vì lúc qua những chỗ ấy cứ nghĩ sao phân trâu phân bò ở đâu mà lắm thế, mà thối thế không biết 🙂

Người Xê Đăng rất trọng chữ tín, nếu bạn là người kinh doanh và bạn bán chịu cho họ, có khi họ không có tiền trả và thiếu nợ đến 5-7 năm trời, nhưng hễ có tiền là họ sẽ tự động mang đến trả cho bạn ngay, không bao giờ quịt nợ hay tìm cách thoái thác nghĩa vụ cả.

Lạc đề một chút để giải thích tại sao tôi có thể biết nhiều chuyện linh tinh đến thế: cái mồm tôi cứ liến láu liên tục suốt chặng đường thầy Linh chở tôi đi Măng Buk 2. Tôi đã kinh nghiệm rồi, muốn buôn thì phải tranh thủ trên đường mà buôn, chứ dừng lại một cái thì chẳng còn thời gian nào mà hỏi chuyện nữa. Mẹ Còi mới được nếm mùi xe máy đường núi lần đầu nên sợ á khẩu, thấy tôi và thầy Linh chuyện trò rôm rả thì ngạc nhiên lắm “mày không sợ hay sao mà cứ nói luôn mồm thế con kia?” 🙂 Tôi hỏi chuyện nhiều đến mức lúc rời trường thầy Linh còn đeo khẩu trang chống nắng chống bụi, sau chẳng đặng đừng phải bỏ quách ra cho tiện buôn với bà chị tọc mạch nhiều chuyện 🙂

Những đứa trẻ ở Tây Nguyên khác hẳn trẻ con Tây Bắc, cũng trong veo đôi mắt, phính hồng đôi má, nhưng chúng không có cái vẻ bình thản, lặng lẽ cam chịu của đám trẻ Tây Bắc. Có cảm giác như bên trong mỗi đứa trẻ ở đây có một ngọn lửa nhỏ hồng rực, lúc nào cũng chực bốc cao lên, sáng bừng, ấm áp. Hai đến ba ngọn lửa nhỏ ấy mà chụm vào nhau thì có thể nghe thấy tiếng lửa phần phật 🙂

Tôi ghé thăm nhiều lớp Tiểu học ở Tây Bắc, chỗ nào cũng đầy ắp những đôi mắt bình yên, đôi khi hơi xa vắng, hiếm khi thấy cảnh cấu chí, trêu chọc, đùa giỡn nhau rôm rả như ở Măng Buk này. Đến điểm trường Văng Lo cùng thầy Thủy (Hiệu trưởng trường Tiểu học – Mẫu giáo Măng Buk 1), sau khi bàn giao mẫu cho An hàng của Mẫu Giáo, tôi vào ngồi chơi với mấy đứa trẻ lớp 2 và lớp 3 trong lúc An và một bạn gái của nhóm 1+ bàn giao nốt hàng hóa của Tiểu học với cô giáo của chúng. Nói qua nói lại một hồi, hết chuyện để khoe, cậu bé có vẻ ngỗ nghịch nhất lớp khoe với tôi, vẻ hăm hở như khoe một sự kiện đặc biệt (bằng mắt, bằng mũi và bằng tay là chính chứ tôi chỉ hiểu được 10% những lời nó nói): “Lớp cháu có 1 bạn gái đau bụng chết đấy!” Tôi giật nảy người, vội gọi thầy Thủy vào nhờ phiên dịch hộ để hỏi cho ra nhẽ. Nói qua nói lại, thầy hiệu trưởng cũng chịu, không hiểu ông nhóc con đang hăng hái giải thích những gì. Chờ cô giáo xong việc, nhờ cô hỏi lại, hóa ra cách đây 1 năm có một cô bé ở lớp ấy vì giận cha mẹ đã ăn lá ngón mà chết. Thấy tôi cứ ngẩn người ra (một đứa bé mới chưa đến 10 tuổi đã biết ăn lá ngón tự vẫn rồi sao?), cô giáo giải thích thêm: “Ở đây cứ động có chuyện gì không vừa ý là người ta tự tử chị ạ, trẻ con cũng bắt chước người lớn mà làm theo, tùy theo làng mà cách tự tử khác nhau, làng thì chuyên treo cổ, làng thì chuyên ăn lá ngón…”

Tôi ra về ám ảnh mãi với câu nói ấy. Trước đến giờ chỉ nghĩ Gánh hàng xén làm mọi việc để các con đỡ khổ, để các con muốn đến trường, cố gắng đến trường cho tương lai các con được tốt đẹp hơn. Bây giờ lại thêm 1 động lực mới: cầu mong các bé đều được đến trường, để hiểu biết hơn và tránh được những lựa chọn dại dột trong cuộc đời mình.

Buôn chuyện dài quá rồi, chỉ xin thêm 1 kỳ nữa để kể nốt cho bạn nghe về những người thầy đặc biệt ở mảnh đất ấy.

34 bình luận trong “Ấn tượng Kon Plong (3)

  1. À mà hôm CN vừa rùi em có gửi qua chỗ SQ cafe 500K đóng góp của Hải Anh (pentax) cho gánh hàng xén. Chị nhận được thì úp lên góp vốn giúp em để em con thông báo với hắn nhé. Cảm ơn chị.

  2. Việc viết bài chắc hẳn không khó nhưng cũng không đơn giản phải không chị? Kể cả đối với người ” ho ra thơ, thở ra văn” như chị STC thì chắc cũng phải mất khối…vàng (time í 🙂 )? Em thật không phải khi cứ ngồi hóng rồi lẳng lặng thưởng thức sản phẩm. Cảm ơn các cây viết thật nhiều.

    • Em chị nói chí lí 🙂 Viết bài không khó tí nào cả, chỉ thiếu mỗi thời gian để ngồi xuống, lắng cảm xúc và viết ra. Đi đâu về có người hóng nghe chuyện thấy thích lắm em ạ, có gì đâu mà cảm ơn 🙂

  3. Sau chuyến đi này, bọn mình có một món lời lớn là đã tìm ra nguồn gốc kiếp trước của STC: kiếp trước, STC là người … Xê Đăng, vì … rất sợ mưa. Hồi nhỏ, mỗi lần trời mưa là nó khóc ầm lên đòi về nhà. Có lần mình đưa nó đi học mẫu giáo, mới bước ra khỏi cửa lớp thì trời lắc rắc mưa, mình co giò chạy về cho nhanh, mới ra đến cổng thì nghe tiếng con em khóc gào ầm ĩ, tay cầm mũ chạy ào theo: “Trời mưa rồi, về nhà thôi!”. Đến giờ cứ mỗi lần trời mưa là mình lại trêu nó: “Mưa rồi, về nhà thôi!” Sau chuyến đi Măng Buk kỳ này mới tìm ra nguồn cơn. 🙂

  4. Buôn bán như mẹt STC thì lo gì mà ế hàng ấy nhỉ!, góp vốn với cô nầy thì lời là chắc. Mà MeCoi nè, không được ỷ lớn ăn hiếp em út nhé. Xin phép MeCoi để cho STC kể nốt vài chục kỳ nữa.

    Qua bài viết nầy thì mình xin phép đăng ký lập hội đàng ông Xê Đăng, cứ cầm cái rựa cho nó sướng đời trai, he he.. Có bác nào đăng ký hông?

    • Hùng ơi, tồ quá cơ, mắng oan Còi, mình mà ăn hiếp được STC thì có mà trời sập. Cứ khi nào bí cái kết là nó lôi mình ra làm ngáo ộp, mấy lần định lên tiếng cảnh cáo lại thôi, ai ngờ có người tưởng thật. Còi đang thiếu bài đăng muốn chết, ai viết được bài nào là hì hụi cất để dành lúc cơ nhỡ, làm gì có chuyện ngăn cản ai viết bài chứ.
      Kể Hùng nghe, loạt bài này mình phải giở đủ thứ giọng, quát mắng, doạ dẫm, dỗ dành, năn nỉ, im lặng luôn không thèm nói gì, còn thiếu mỗi dùng tiếng Đan Mạch nữa thôi mới được thế này đấy, không thì chả biết đến bao giờ mới có bài cho mọi người đọc đâu. 🙂

      • @ Thắng: Chú sắm sẵn cái rựa đi, chuyến này vào đấy thực hành vác rựa luôn, đạt thì về anh Hùng Ròm anh ấy kết nạp vào hội 🙂
        @ HùngThoa: Anh Hùng ơi không có lửa làm sao có khói. Tuần trước em vô SG ở nhà Mẹ Còi, buổi tối bị giao hẹn là “hôm nay mà không có bài cho đúng ngày đúng lịch của tao thì đừng có đi ngủ”, trưa hôm sau hẹn ba má em là 2 con gái về ăn cơm, đến 12h trưa rồi mà vẫn còn bị canh “viết cho xong bài rồi mới đi đâu thì đi…” anh bảo là có khổ cái thân em không? 🙁 Nhưng mà cái blog nhà mình mà không có chủ bút hắc ám thế thì nó cũng bị bỏ hoang lâu rồi, nên tức thì tức nhưng mà vẫn phải ngoan ngoãn nghe lời thôi 🙂

    • Xem ra chị em GHX không chỉ buôn được mật ong mà còn có thể buôn cả rựa nữa rùi STC ơi!
      STC xem xét xin thêm license để mở lớp đào tạo và cấp chứng chỉ vác rựa nữa nhé! Nhà tớ có 2 con trai, xin đăng ký 2 suất học cho đắt hàng.
      (Tớ đang khuyên nhủ 2 con trai kiếp này cố tu thành chính quả để kiếp sau được làm trai Xê Đăng chính hiệu, khỏi cần học vác rựa! He He!)

      • Hai con trai nhà Hà không cần học cũng được cấp chứng chỉ. Nhà đấy rõ ràng là mẫu hệ, mỗi tội là người cai quản giỏi quá nên dù mẫu hệ nhưng nam giới không có đặc quyền vác rựa, thấy vác bao tải quần áo cũ chạy quanh thành phố suốt ngày còn gì? 🙂
        À, hè này nhớ hẹn nhau lùa 2 anh vác rựa ấy xuống kho Cầu Diễn tập hợp với 2 nhóc nhà này để soạn kho nhé. Mình sẽ chịu trách nhiệm giám sát cái đội ấy làm mấy ngày liền luôn, chứ cứ dựa vào buổi cuối tuần thì không ổn lắm, chẳng bõ công dỡ ra cất vào.

    • Nhất trí vụ lùa mấy anh đi vác rựa ở kho Cầu Diễn.
      Tớ chỉ sợ chúng nó chưa được tập huấn mà cô STC đã ưu tiên cấp chứng chỉ khống, đến khi ra kho Cầu Diễn, rựa rơi vào chân, cậu lại phải băng bó giải quyết hậu quả thôi. Hic Hic!

      • Hihi, yên tâm đi mẹ Hà, làm việc với cô STC là tập huấn rồi, nếu giữa chừng không bị đuổi về coi như có chứng chỉ 🙂

        Chỉ đang lo là 4 công nhân này toàn đứa ăn thùng uống vại, buổi trưa lơ mơ phải mượn bếp nhà mẹ Hà để phục vụ bữa trưa cho công nhân và đốc công nhé. Đảm bảo sau đấy sẽ bắt các lao công lau dọn sạch sẽ 🙂

    • Rựa thì em có sẵn rùi, chỉ thực hành vác nữa thôi. Chắc bác Hùng không nỡ đánh trượt đâu. Cơ mà có phải đóng khố không hả bà chị. Nếu phải đóng khố thì iem với bác Hùng chẳng vác được gì nữa đâu, nhứt là vác rựa. Hi. hi… 🙂

    • Qua một chuyến đi Tây Bắc cùng Sống Chậm mình biết tài kể chuyện của bạn này rồi. Mẹ Còi túm cây bút này là “trúng” lắm rồi, chị canh thêm vài bài nữa đi chị, kẻo mà hắn lao vào công việc thường ngày là ko bắt nổi đâu.
      Mách chị nhé, Sống Chậm hứa trổ tài pha coctail mời em, rồi hẹn bọn em “ọp” nữa mà thấy mất hút chị à!

    • @Mẹ Mốc: STC đúng là người Xê Đăng đấy em ạ, rất tôn trọng lời hứa, có điều thời gian thực hiện thì …. khó nói lắm 🙂

    • @Mẹ Còi: Em biết Sống Chậm đã nói là làm mà, chỉ có điều mỗi ngày lẽ ra phải có độ 36 đến 48 tiếng thì cô nàng mới làm hết được những gì cô nàng muốn làm, bởi thế nên thành viên Tóp Tép chúng em mới bảo rằng “Sống Chậm như nàng này mệt lắm” 😉
      @Sống Chậm: He he, lâu rồi ko có dịp để tí toét buôn, buồn nên phải đòi nợ thôi!

    • Mẹt Tóp tép ơi, thứ bảy với chị ok, nhưng mẹ Linh Nhím nói là bạn ấy kẹt thứ bảy, chuyển sang tối thứ sáu hay chủ nhật được ko?

    • Hà hà, ai mà hiểu mềnh thế nhể, hôm qua đã nghĩ bụng: cái bọn này, biết mọi người hay hóng lại còn vác nhau lên đây mà hẹn họ, thấy ghét 🙂

Không cho phép ghi chú.